De meta-analyse is eerlijk over de effectgrootte, en juist daarom is ze het citeren waard. Typen wint ruimschoots op volume: getypte aantekeningen bevatten veel meer woorden. De hand wint op waar aantekeningen voor dienen — prestatie: Hedges’ g = 0,248 (p < 0,001).
Ze vervangt ook een bron waarop we leunden. Tien jaar lang was dat Mueller en Oppenheimer (2014), dat een veel groter effect rapporteerde en vervolgens twee replicaties niet overleefde — Morehead, Dunlosky en Rawson in 2019 en Urry en collega’s in 2021. Die replicaties weerlegden de bevinding niet: zo’n klein effect is onzichtbaar voor één studie met 142 mensen. Maar een bewering is zo sterk als het bewijs dat de lezer vindt bij het narekenen.
Eén moderator telt voor ons zwaarder dan de kop. Uitstel van de toets veranderde niets. Feitelijke of conceptuele vragen ook niet. Maar de kans om je aantekeningen vóór de toets te herlezen maakte het voordeel van handschrift groter. De waarde van met de hand schrijven wordt niet tijdens het schrijven opgebruikt — je int haar later, als je terugkomt.